Origen ve Yeni Ahit'in Metni

Bu makale, Origen’in yazılarında Yeni Ahit metniyle ilgili bulunan bir ifadeyi ve bu ifadenin Hristiyan-Müslüman diyaloğunda nasıl kullanıldığını incelemektedir.

Hristiyan-Müslüman diyaloğunda, Yeni Ahit metninin güvenilirliği sıkça tartışılır ve bazen bazı Müslümanlar tarafından, Yeni Ahit metninin güvenilir olmadığını kanıtlamak için Origen’den (MS yaklaşık 184 – yaklaşık 253) aşağıdaki ifade sunulur:

“[İncillerin] elyazmaları arasındaki farklar, ya kopyalayıcıların ihmalkârlığı ya da başkalarının sapkın cesareti nedeniyle büyük hale gelmiştir; ya yazdıklarını kontrol etmeyi ihmal ederler ya da kontrol sürecinde, istedikleri gibi uzatır veya kısaltırlar.”

Bu ifadeden Müslümanlar, Yeni Ahit metninin 3. yüzyılda ciddi sorunlar yaşadığı ve bu nedenle günümüzde güvenilir olmadığı sonucunu çıkarır ve Kur’an’ın bu tür metinsel sorunlara sahip olmadığı ima edilir. Bir Hristiyan, Origen’in bu ifadesini nasıl anlamalı ve bu suçlamaya ve iddiaya nasıl yanıt vermelidir? Üç yanıt noktası sunacağım.

Birinci olarak, Origen, Yeni Ahit metnini reddetmez. Yazıları boyunca onunla ilgilenmeye devam eder ve onu Tanrı’nın sözü olarak kabul eder. Yani, bazı Müslümanların vardığı sonuca ulaşmaz.

İkinci olarak, Origen’in bahsettiği metinsel varyantlara bazı örnekler görmemiz gerekir ki sorunun ne kadar ciddi olduğunu anlayabilelim. Bu örnekler olmadan, kolayca abartılı veya temelsiz bir izlenim yaratılabilir. Neyse ki, bu örnekler kolayca bulunabilir çünkü Origen bunları kendi yazılarında verir. Bruce Metzger, Origen’in yazılarını incelemiş ve bu varyantları toplamıştır. Bulguları, Explicit References in the Works of Origen to Variant Readings in New Testament Manuscripts (Origen’in Eserlerinde Yeni Ahit Elyazmalarındaki Varyant Okumalara Açık Referanslar) adlı makalede yayımlanmıştır. Bu makalede Metzger, Origen’in sunduğu 22 varyantı sunar ve tartışır. Dolayısıyla, Origen’in tam olarak neden bahsettiğini bilebiliriz. İşte Origen’in verdiği 22 varyantın özeti:

1. Matta 4:17: Yeni Ahit metinlerinin çoğu “Tövbe edin, çünkü göklerin krallığı yakındır” der. Birkaçı “Göklerin krallığı yakındır” der.
2. Matta 8:28-32 (Markos 5:1-17, Luka 8:26): Bazı elyazmaları “Gerasenler bölgesine” der, diğerleri “Gadarenler bölgesine” der.
3. Matta 16:20: Bazı elyazmaları “O zaman İsa öğrencilerini uyardı” der, diğerleri “O zaman İsa öğrencilerine emretti” der.
4. Matta 18:1: Bazı elyazmaları “O saatte öğrenciler İsa’ya geldi” der, diğerleri “O günde öğrenciler İsa’ya geldi” der.
5. Matta 21:5: Çoğu elyazma “Eşeğin üzerinde ve yük hayvanının oğlu bir sıpa üzerinde” der, bazıları “Eşeğin üzerinde ve yük hayvanının bir sıpası üzerinde” der.
6. Matta 24:19: Bazı elyazmalar “Hamile olanlar ve emzirenler için” der, diğerleri “Hamile olanlar ve emzirecek olanlar için” der.
7. Matta 27:16-17: Çoğu elyazma “Barabbas” der, birkaçı “İsa Barabbas” der.
8. Markos 2:14: Çoğu elyazma “Alfeus’un oğlu Levi’yi vergi toplama yerinde otururken gördü” der, bazıları “Alfeus’un oğlu Yakup/Yakobus’u vergi toplama yerinde otururken gördü” der.
9. Luka 1:46: Çoğu elyazma “Ve Meryem dedi: ‘Ruhum Rab’bi yüceltir’” der, bazıları “Ve Elizabet dedi: ‘Ruhum Rab’bi yüceltir’” der.
10. Luka 9:48: Çoğu elyazma “Çünkü aranızda en küçük olan odur ki en büyüktür” der, bazıları “Çünkü aranızda en küçük olan odur ki en büyük olacaktır” der.
11. Luka 14:19: Çoğu elyazma “Onları denemeye gidiyorum. Lütfen beni mazur gör” der, bazıları “Onları denemeye gidiyorum, bu nedenle lütfen beni mazur gör” der.
12. Luka 23:45: Çoğu elyazma “Ve güneş karardı” der, bazıları “Güneş battı” der.
13. Yuhanna 1:3-4: Çoğu elyazma “Onda yaşam vardı” der, bazıları “Onda yaşam var” der.
14. Yuhanna 1:28: Origen’in elindeki tüm elyazmalar “Bu şeyler Ürdün’ün ötesindeki Beytanya’da oldu” der. Ancak Origen doğru yerin Betabara olduğuna inanıyordu.
15. Yuhanna 3:34: Çoğu elyazma “Çünkü Ruh’u ölçüsüz vermez” der, bazıları “Çünkü Ruh’u kısmen vermez” der.
16. Romalılar 3:5: Çoğu elyazma “İnsan gibi konuşuyorum” der, bazıları “İnsanlara göre konuşuyorum” der.
17. Romalılar 5:14: Çoğu elyazma “Günahları Adem’in suçuna benzemeyenler” der, birkaçı “Günahları Adem’in suçuna benzeyenler” der.
18. Romalılar 7:6: Çoğu elyazma “Ama şimdi yasadan serbest bırakıldık” der, bazıları “Ama şimdi ölüm yasasından serbest bırakıldık” der.
19. Romalılar 14:23 ve 16:25-27: Bazı elyazmalarda 16:25-27’deki övgü Romalılar’ın sonunda yer alır. Diğerlerinde övgü 14:23’ten sonra yer alır. Metin her iki durumda da aynıdır.
20. Koloseliler 2:15: Çoğu elyazma “Onlar üzerinde onunla zafer kazandı” der, bazıları “Onlar üzerinde çarmıhla zafer kazandı” der.
21. 2 Timoteos 4:6: Çoğu elyazma “Ve yaşamımın ayrılış zamanı geldi” der, bazıları “Ve yaşamımın zamanı geldi” der.
22. İbraniler 2:9: Bazı elyazmalar “Çünkü Tanrı’sız herkes için ölümü tattı” der, diğerleri “Çünkü Tanrı’nın lütfuyla herkes için ölümü tattı” der.

Sonuç: Origen’in yazılarında varyantlara 22 açık atıf vardır. Bunlardan 20’sinde fark, genellikle bir kelimeyle ilgilidir; bu bir eşanlamlı, farklı bir zaman kipi, farklı bir isim ya da eklenmiş veya çıkarılmış bir kelime olabilir. Metnin aynı olduğu ancak Origen’in hâlâ sorularının olduğu iki örnek vardı.

Şüphesiz, bir bilgin ve çok dilli biri olarak Origen daha fazla kesinlik istiyordu ve bu nedenle bu ifadeyi yazdı, ancak verdiği örneklerden Yeni Ahit metninde ciddi bir sorun olmadığını görebiliriz. Genellikle tek bir kelimeyle ilgili az sayıda varyant vardır ve bunlar metin eleştirisi araçlarıyla tanımlanabilir ve düzeltilebilir. Bu nedenle, Origen’in Yeni Ahit’in ciddi sorunları olduğunu kanıtladığı söylemek abartıdır. Kanıtlar bunu göstermemektedir.

Üçüncü ve son noktam, İslam bilginleri Kur’an’ı tefsir ederken, Origen gibi, Kur’an metnindeki varyantları tartışır. İşte üç örnek:

1. El-Taberi ve Kur’an 2:213:Osman’ın standartlaştırılmış Kur’an’ı “İnsanlık tek bir topluluktu, sonra Allah peygamberler gönderdi” der. Ancak Abdullah ibn Mesud’un Kur’an’ı “İnsanlık tek bir topluluktu, sonra anlaşmazlıklar çıktı, sonra Allah peygamberler gönderdi” der.
2. Sahih El-Buhari ve Kur’an 92:34:Osman’ın standartlaştırılmış Kur’an’ı “Erkeği ve dişiyi yaratan adına” der. Ancak Abdullah ibn Mesud’un Kur’an’ı “Erkek ve dişi adına” der.
3. Abdullah Yusuf Ali ve Kur’an 33:65:Osman’ın standartlaştırılmış Kur’an’ı “Peygamber, müminlere kendi nefislerinden daha yakındır ve eşleri onların anneleridir” der. Ancak Ubeyy ibn Ka’b’ın Kur’an’ı “Peygamber, müminlere kendi nefislerinden daha yakındır, ve o onların babasıdır ve eşleri onların anneleridir” der.

Tarihsel olarak, Müslümanlar arasında bu varyantlara farklı yaklaşımlar olmuştur. İslam’ın ilk on yıllarında bunlar bir sorun olarak görülüyordu ve üçüncü halife Osman, tek bir standartlaştırılmış Kur’an versiyonu hazırlanmasını emretti ve diğer tüm farklı elyazmalarının yok edilmesini istedi. Bazı Müslümanlar, varyantları Kur’an’ın bir parçası olarak görür, yeter ki otantik olsunlar. Bu da varyantların değerlendirilmesi gerektiği anlamına gelir. Ancak çoğu Müslüman varyantlardan habersizdir. The Encyclopedia of the Quranic Readings with an Introduction to Readings and Famous Readers (Kur’an Okumaları Ansiklopedisi, Okumalara ve Ünlü Okuyuculara Giriş ile Birlikte) adlı eser, 10.243 varyantın detaylarını verir.

Sonuç

Origen’in Yeni Ahit metni hakkındaki ifadesi, bazen Müslümanlar tarafından Yeni Ahit’in ciddi sorunları olduğunu göstermek için kullanılır. Ancak gördüğümüz gibi, Origen asla bu sonuca varmamıştır ve verdiği örneklerden, genellikle tek bir kelimeyle ilgili az sayıda varyant olduğunu görebiliriz. Bunlar, metin eleştirisi araçlarıyla tanımlanabilir ve düzeltilebilir. Ayrıca, Kur’an’ın da Müslümanların ele aldığı ve ele almaya devam ettiği kendi varyant sorunları olduğunu gördük. Bu nedenle, Müslümanlar Origen’in Yeni Ahit’i bozuk düşündüğü yönünde yanlış bir izlenim yaratmaya çalışmamalıdır; aynı şekilde, Kur’an’ın metinsel varyantlardan arınmış olduğu izlenimini vermeye de çalışmamalıdırlar.

‍